ارزيابي عوامل موثر بر پراكنش خدنگ خاكستري هندي (Urva edwardsii) در مقياس خرد در شهر اصفهان

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

گونه‌هاي غيربومي گونه‌هايي هستند كه به صورت طبيعي در يك زيستگاه وجود ندارند و توسط انسان به صورت عمدي و يا تصادفي به زيستگاه جديد معرفي مي‌شوند. اين گونه‌ها مي‌توانند به گونه‌هاي مهاجم تبديل شوند و به دليل عدم وجود صياد طبيعي آن‌ها در زيستگاه جديد، در رقابت با گونه‌هاي بومي موفق‌تر عمل مي‌كنند. اين گونه‌ها به سرعت تكثير مي‌شوند و ممكن است باعث كاهش جمعيت گونه‌هاي بومي و انقراض آن‌ها ‌گردند. امروزه، گسترش شهرها اجتناب ناپذير است و افزايش حضور حيوانات وحشي در مناطق شهري در سراسر جهان قابل پيش بيني است. بنابراين، درك بوم‌شناسي گونه‌هاي غيربومي در محيط‌هاي شهري، به ويژه با هدف معرفي برنامه‌هاي مديريتي مؤثر، امري بسيار مهم و ضروري تلقي مي‌گردد. در اين مطالعه عوامل موثر بر الگوي پراكنش و لانه‌گزيني گونه غيربومي خدنگ بزرگ در شهر اصفهان در دو مقياس خرد و كلان مورد بررسي قرار گرفته است. در مقياس خرد الگوي لانه‌گزيني خدنگ با استفاده از نقاط حضور و عدم حضور لانه و متغيرهاي محيطي اندازه‌گيري شده طي عمليات مستقيم ميداني با استفاده از رويكرد مدل‌هاي خطي تعميم يافته (GLM) بررسي شد. در مقياس كلان نيز علاوه بر نقاط لانه، ساير نقاط حضور گونه در سطح شهر جمع‌آوري شده و نقاط عدم حضور به طور تصادفي در سطح شهر انتخاب و با استفاده از رويكرد تابع انتخاب منبع (RSF) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. مدل‌سازي نقاط حضور بر اساس رويكرد RSF در دو محدوده بافري 500 متر و 1000 متر پيرامون نقاط حضور و عدم حضور انجام شده و متغيرهاي زيستي در اين دو سطح بصورت جداگانه در محيط GIS اندازه¬گيري شد. در مدل‌سازي‌ها ابتدا يك مدل عمومي با حضور تمامي متغيرهاي محيطي برازش يافته و معناداري تاثير متغيرها بر لانه‌گزيني و حضور گونه بررسي شد. سپس مدل¬هاي مختلفي از تركيب¬ مهمترين متغيرها ساخته شده و بر اساس معيار اطلاعاتي آكائيكه (AIC) اولويت¬بندي شدند. مدل عمومي GLM الگوي لانه گزيني نشان داد كه متغيرهاي منابع آبي و زمين‌هاي كشاورزي اثر معناداري بر حضور و عدم حضور لانه دارند. در صورتي كه مابقي متغيرها شامل شكل زمين، ارتفاع و تراكم پوشش گياهي، وجود پسماند و وجود ساخت و ساز اختلاف معناداري را بين نقاط حضور و عدم حضور لانه نشان نمي‌دهند. مدل عمومي GLM الگوي پراكنش گونه در بافر 500 متر نشان داد كه تمامي متغيرها اثر معناداري بر حضور گونه در سطح 95 درصد دارند. متغيرهاي طول خيابان، مساحت درختزارها، مساحت زمين‌هاي كشاورزي، هيدروگرافي و ميانگين ارتفاع اثر مثبتي بر حضور گونه داشته و متغير پستي و بلندي و تراكم بلوك‌هاي ساختماني بر حضور گونه اثر منفي دارد. در مدل عمومي GLM الگوي پراكنش گونه در بافر يك كيلومتر متغيرهاي مساحت درختزارها، مساحت زمين‌هاي كشاورزي، هيدروگرافي و ميانگين ارتفاع اثر معنادار و مثبتي بر حضور گونه داشتند. با توجه به گسترش شهرها و تغييرات محيطي به دست انسان، درك عوامل موثر بر گسترش گونه‌هاي غيربومي مهاجم ضروري است كه با كشف الگوهاي پراكنش و شناسايي محدوده حضور گونه‌ها مي‌توان اقدامات دقيقي براي حفاظت و مديريت اين گونه‌ها در محيط‌هاي شهري ايجاد كرد.

233028

مديريت و حفاظت تنوع زيستي

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان