ارزيابي پيامدهاي تغيير كاربري اراضي بر مطلوبيت و پيوستگي زيستگاه پلنگ ايراني (Panthera pardus tulliana) و ارتباط آن با تعارضات انسان و پلنگ در پارك ملي دنا

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندس محيط زيست

كارشناسي ارشد

مداخلات انساني مهمترين عامل تهديد بقاي پلنگ ايراني (P. P. Tulliana) است و دلايل كاهش جمعيت اين گونه همانند ساير گوشتخواران عبارتند از تغيير چشم انداز و به‌ويژه تخريب و تكه تكه شدن زيستگاه، تعارض با دام، كشتار غيرقانوني اغلب ناشي از تعارضات با جوامع محلي و كاهش طعمه. برنامه‌ريزي حفاظت از گونه‌ها نيازمند آگاهي از نيازهاي زيستي و غير زيستي آنهاست و ارزيابي زيستگاه يكي از ملزومات اساسي به منظور شناخت اين نيازهاست. مطالعه حاضر با اهداف ارزيابي تغييرات كاربري اراضي در منطقه حفاظت شده و پاك ملي دنا در يك بازه 22 ساله و اثر آن بر مطلوبيت زيستگاه و كريدورهاي زيستگاهي گونه انجام گرفته است. براي ارزيابي تغييرات كاربري اراضي، در يك رويكرد سنجش از دوري تصاوير ماهواره¬اي منطقه در دو بازه زماني 2002 (1381) و 2024 (1403) اخذ شده و بر اساس دو روش ماشين بردار پشتيبان و جنگل تصادفي مورد طبقه¬بندي قرار گرفت. پس از ارزيابي تغييرات هريك از طبقات كاربري اراضي، از نقشه كاربري اراضي به¬دست آمده به انضمام متغيرهاي انساني تراكم جاده و تراكم روستاها و متغيرهاي توپوگرافي ارتفاع و بردار زبري ناهمواري¬ها و مدل مطلوبيت زيستگاه كل و بز (طعمه اصلي پلنگ) براي مدلسازي مطلوبيت زيستگاه گونه در منطقه استفاده شد. مدلسازي مطلوبيت زيستگاه بر اساس الگوريتم‌هاي مدل خطي تعميم يافته، مدل افزايشي تعميم يافته، جنگل تصادفي، حداكثر آنتروپي و مدل تقويتي تعميم يافته انجام شده و سپس در يك مدل اجماعي(انسمبل) تركيب شد. پس از تهيه مدل پراكنش براي دوره حاضر (سال 2024) از مدل برازش يافته براي پيش¬بيني پراكنش گونه در سال 2002 استفاده شد. هچنين از نقشه مطلوبيت زيستگاه براي شناسايي لكه¬هاي زيستگاهي و مدلسازي كريدورهاي زيستگاهي بين آنها بر اساس رويكرد تئوري مدار استفاده شد. نتايج ارزيابي تغييرات كاربري اراضي نشان داد كه وسعت مناطق مسكوني و اراضي كشاورزي در بازه زماني مورد نظر افزايش و كاربري جنگل و مرتع كاهش يافته است. حضور طعمه به عنوان مهمترين متغير محيطي اثرگذار بر پراكنش پلنگ بوده و پس از آن متغيرهاي فاصله از كاربري مسكوني، تراكم كاربري جنگل، مدل رقومي ارتفاع، تراكم كاربري مرتع و فاصله از جاده به ترتيب بيشترين تاثير را بر پراكنش پلنگ در منطقه داشته¬اند. مقايسه مطلوبيت زيستگاه پلنگ ايراني در بازه زماني 2002 تا 2024 نشان دهنده كاهش سطح مطلوبيت زيستگاه (4/1 درصد) و لكه‌هاي زيستگاهي (1 درصد) پلنگ در محدوده مورد مطالعه است. نتايج مدلسازي كريدورهاي زيستگاهي حاكي از جريان قوي زيستگاهي در درون مناطق تحت حفاظت بوده اما در مناطق پيراموني جريان زيستگاهي ضعيف¬تر است. ارزيابي تغييرات كريدورهاي زيستگاهي محتمل براي پلنگ در بازه زماني مورد نظر در منطقه نشان دهنده كاهش شدت جريان بين كريدورها در نتيجه تغيير كاربري اراضي در منطقه مي‌باشد. در نهايت پيش¬بيني مي‌شود با توجه به كاهش مطلوبيت زيستگاه پلنگ ايراني و ايجاد محدوديت در جابجايي پلنگ، ادامه روند كنوني باعث افزايش تعارضات بين انسان و پلنگ در منطقه شده و بقاي بلند مدت و حفاظت گونه را با چالش¬هاي جدي مواجه خواهد كرد.

233224

مديريت و حفاظت تنوع زيستي

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان