بهينه‌سازي روش تكثير جنسي گونه بومي داغداغان (Celtis caucasica Willd.) جهت كاربرد در منظر شهري

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم باغباني

كارشناسي ارشد

كمبود شديد منابع آبي در ايران كه با تغييرات اقليمي و افزاش دما و برداشت بي‌رويه آب ناشي از فعاليت‌هاي صنعتي، كشاورزي و شهري در سال‌هاي اخير تشديد شد يكي از مهم‌ترين عوامل محدودكننده نگهداري و توسعه فضاي سبز در اكثر نقاط كشور به‌ويژه در مناطق خشك و نيمه‌خشك شده است. بكارگيري گياهان سازگار و بومي يكي از راهكارهاي مهم براي كاهش مصرف آب و كاهش هزينه‌هاي نگهداري فضاي سبز جهت دستيابي به فضاي سبز پايدار است. داغداغان (Celtis caucasica Willd.) يكي از گونه‌هاي بومي مهم جنس Celtis است كه در رشته كوه زاگرس پراكنش دارد. اين گونه‌ي درختي متحمل به خشكي و طول عمر زيادي دارد كه علاوه بر مصارف صنعتي و كاشت در جنگل‌كاري‌ها، به‌عنوان يك درخت فضاي سبز مورد توجه است. با اين حال، اطلاعات محدودي در زمينه توليد و تكثير اين گونه‌ي ارزشمند وجود دارد. لذا اين پژوهش با هدف ارزيابي تأثير پيش تيمارهاي مختلف فيزيكي و فيزيولوژيك بر شكستن ركود بذر جمعيت‌هاي مختلف اين گونه در شرايط آزمايشگاهي و گلخانه در دانشگاه صنعتي اصفهان انجام شد. در اين مطالعه، ميوه‌ها از سه منطقه مختلف (شهركرد، دهاقان و وانشان) زاگرس جمع‌آوري شدند. پس از ثبت خصوصيات ميوه و بذر هر سه جمعيت، بذرها در معرض تيمارهاي خراش‌دهي با سولفوريك اسيد غليظ به مدت 10 و20 دقيقه و خراش‌دهي مكانيكي قرار گرفتند و سپس بذرهاي تيمار شده به هدف شكستن ركود فيزيولوژيك بذر با جيبرليك اسيد 100 ميلي‌گرم درليتر به مدت 24 ساعت و سرمادهي مرطوب به مدت 2 و 4 ماه تيمار شدند. در مجموع 16 سطح تيمار حاصل و به صورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي در 4 تكرار اجرا شد. ويژگي‌هاي درصد جوانه‌زني و شاخص‌هاي مختلف جوانه‌زني و همچنين رشد نهال مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج نشان داد كه بين سه جمعيت مورد مطالعه از لحاظ خصوصيات ميوه و بذر تنوع معني‌داري وجود داشت به طوريكه جمعيت وانشان داراي ضخامت گوشت و قطر ميوه بيشتر و طول بذر كمتر در مقايسه با دو جمعيت ديگر بود. در بين تيمارهاي مورد بررسي، تيمار خراش‌دهي مكانيكي بيشترين درصد جوانه‌زني (61%) را در هر سه جمعيت داشت و جمعيت وانشان از بيشترين ميزان جوانه‌زني بذر (67%) برخوردار بود. خراش‌دهي مكانيكي همراه با جيبرليك اسيد تأثير مثبتي بر سرعت جوانه‌زني بذر در جمعيت وانشان داشت. افزايش مدت زمان سرمادهي از 2 ماه به 4 ماه سبب افزايش درصد جوانه‌زني و شاخص‌هاي جوانه‌زني بذر در هر سه جمعيت شد. ساير تيمارها تأثيري بر شكستن ركود بذر در اين جمعيت نداشتند. همچنين نتايج نشان داد كه منشاء بذر تأثير معني‌داري بر ارتفاع، قطر و ميزان رشد نهال داشت و نهال‌هاي حاصل از جمعيت شهر كرد از لحاظ اين شاخص‌ها برتري نشان داد. به طور كلي، براساس نتايج بدست آمده در اين پژوهش، نوع ركود در بذر داغداغان را عمدتاً در نتيجه وجود پوسته سخت بذر دانست كه مانع از جوانه‌زني بذر و ايجاد ركود فيزيكي در بذر مي‌شود. بهترين روش براي شكستن ركود بذر استفاده از روش خراش‌دهي مكانيكي و كاشت سريع بذر است. همچنين، استفاده از چينه سرمايي به مدت 4 ماه در شكستن ركود بذر داغداغان موثر بود. بنابراين، به منظور برطرف كردن ركود بذر در داغداغان استفاده از خراش‌دهي مكانيكي و يا چينه سرمايي 4 ماهه پيشنهاد مي‌شود.

233302

گياهان زينتي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان