ارزيابي ژنتيكي و اقتصادي رخداد جابجايي شيردان در گاوهاي شيري هلشتاين در ايران

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم دامي

دكتري

جابجايي شيردان ((Displaced Abomasum (DA) يكي از مهم‌ترين بيماري‌هاي متابوليكي در گاوهاي شيري پر توليد است كه معمولاً در دوره پس از زايمان رخ مي‌دهد. در صورت وقوع جابجايي شيردان، اين عضو از موقعيت طبيعي خود (در سمت راست زير شكمبه) خارج و به سمت چپ يا راست بدن گاو حركت مي‌كند. نرخ بروز اين ناهنجاري 3/3% برآورد گرديد كه از 1/9% تا 4/9% در سطح گله‌هاي مختلف متغير بود. با توجه به افزايش موارد جابجايي شيردان در سال‌هاي اخير، تحقيق حاضر با هدف تخمين اثرات بالقوه DA بر عملكرد گاوهاي هلشتاين ايران، بررسي اثرات DA بر عملكرد توليدي (با استفاده از مدل خطي مختلط)، عملكرد توليدمثلي و حذف (با استفاده از مدل رگرسيون با خطرات متناسب كاكس)، پيش‌بيني احتمال بروز صفت جابجايي شيردان با استفاده از الگوريتم‌هاي يادگيري ماشين، برآورد وراثت‌پذيري و همبستگي بين DA با صفات توليدي و برخي از بيماري‌ها (كتوز و متريت) و نيز محاسبه زيان‌هاي اقتصادي ناشي از DA با استفاده از يك مدل زيست اقتصادي، انجام شد. داده‌هاي مورداستفاده در اين تحقيق، از 8 مزرعه تجاري گاوهاي شيري هلشتاين كه بين سال‌هاي 2011 تا 2020 زايمان كرده بودند، جمع‌آوري شدند. همه مزارع داراي سيستم‌هاي نگهداري در جايگاه‌هاي آزاد بوده و با استفاده از جيره كاملاً مخلوط تغذيه مي‌شدند. نتايج تحليل رگرسيون لجستيك نشان داد، زايمان در ماه‌هاي سردتر، دوره شيردهي طولاني‌تر و طول دوره آبستني طولاني‌تر با افزايش احتمال بروز DA در گاوهاي شيري مرتبط است. از ديگر عوامل خطر شناسايي‌شده در ارتباط با جابجايي شيردان مي‌توان به توليد شير بالا، نسبت چربي به پروتئين شير بالا و تجربه اختلالاتي مانند كتوز، تب شير، متريت و جفت‌ماندگي اشاره نمود. نتايج محاسبه كسرهاي قابل انتساب به جمعيت (PAFs) كه با در نظر گرفتن ارتباط بين عامل خطر و ميزان شيوع آن در جمعيت، با دقت بيشتري عوامل خطر را در سطح جمعيت اولويت‌بندي مي‌كند، نشان داد كه بالاترين PAF مربوط به نسبت چربي به پروتئين شير قبل از وقوع DA است. طبق نتايج مدل خطي مختلط و آناليز بقا، DA مي‌تواند اثرات منفي قابل‌توجهي بر عملكرد توليدي و توليدمثلي داشته باشد. علاوه بر اين، گاوهاي مبتلا به DA با افزايش خطر حذف زودهنگام از گله مواجه هستند؛ بنابراين، افزايش بروز DA مي‌تواند زيان‌هاي مالي قابل‌توجهي براي گله‌هاي پرورش گاو شيري به دنبال داشته باشد. در اين راستا، مجموع هزينه‌هاي DA براي هر مورد وقوع 252 دلار برآورد گرديد كه هزينه‌هاي درمان و دامپزشكي، بالاترين نسبت را به خود اختصاص دادند. با توجه به تأثير بالاي بروز DA بر عملكرد گاوهاي شيري، ازنقطه‌نظر اقتصادي، پيشگيري از وقوع DA در مزارع پرخطر گزينه مناسبي است. دراين‌راستا، نتايج پيش‌بيني احتمال بروز DA در مطالعه حاضر نشان داد، الگوريتم‌هاي ML روش‌هاي مفيدي براي پيش‌بيني احتمال بروز DA، در صورت متعادل بودن مجموعه داده، هستند. وراثت‌پذيري برآورد شده براي DA، با استفاده از مدل‌هاي خطي و آستانه‌اي، به ترتيب 0/003 ± 0/034 و 0/014 ± 0/160 برآورد شد. همبستگي ژنتيكي DA با كتوز و متريت نيز مثبت برآورد گرديد كه نشان مي‌دهد گاوهاي حساس به DA ازنظر ژنتيكي بيشتر مستعد كتوز و متريت هستند. همبستگي ژنتيكي بين DA و بسياري از صفات توليدي در اين تحقيق مثبت بود، كه نشان مي‌دهد ادامه انتخاب براي صفات توليدي ممكن است مشكلات مرتبط با سلامتي را در گاوهاي شيري افزايش دهد، چراكه نسبت گاوهايي با تعادل منفي انرژي بيشتر را به‌ويژه در اوايل دوره شيردهي افزايش مي‌دهد. درمجموع مي‌توان اذعان داشت كه آگاهي از عوامل خطر، پيامدهاي DA و زيان مالي هر مورد رخداد DA مي‌تواند دامداران را متقاعد سازد تا از استراتژي‌هاي پيشگيرانه مناسبي براي كاهش بروز DA در سطح گله استفاده نمايند. همچنين وجود يك ابزار پيش‌بيني مفيد مي‌تواند به توليدكنندگان در اتخاذ تصميمات مديريتي بهينه در اين حوزه كمك نمايد.

234875

ژنتيك و اصلاح نژاد دام

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان