بررسي شرايط رويشي و توليد صمغ گياه آنغوزه تلخ با استفاده از برخي پارامترهاي گياهي، خاكي و اقليمي در منطقه سربنان شهرستان زرند

علوم و مهندسي مرتع گرايش اصلاح و احياي مرتع

3/2/2025 12:00:00 AM

گياه آنغوزه تلخ با نام علمي (Ferula assa foetida L.)، گياهي علفي، چندساله و متعلق به خانواده چتريان و جزء گياهان مرتعي، صنعتي و دارويي مهم استپ¬هاي ايران و افغانستان مي‌باشد. به منظور بررسي شرايط رويشي و توليد صمغ گياه آنغوزه تلخ، با استفاده از برخي پارامترهاي گياهي، خاكي و اقليمي، منطقه سربنان (كوه چهل دختر) در شهرستان زرند انتخاب گرديد. اين پژوهش به صورت تصادفي به تعداد 10 عدد پلات 10*10 كه در هر پلات، تعداد 4 عدد بوته گياه آنغوزه تلخ (7-4 ساله) با قابليت بهره¬برداري و جمعاً به تعداد 40 عدد بوته در چهار ناحيه 1، 2، 3 و 4 انجام گرفت. جمع¬آوري داده‌ها به صورت ميداني- عملي و نوع داده‌ها كّمي مي¬باشند. داده‌هاي گياهي شامل: ميزان صمغ توليدي هر بوته، اندازه ارتفاع گياه، اندازه سايه¬انداز گياه، كلروفيل نوبت اول و دوم برگ، قطر يقه گياه، قطر ريشه گياه، متوسط قطر يقه-ريشه، عمق توسعه ريشه، وزن خشك¬وتر ريشه، درصد اشباع ريشه، ميزان جذب رطوبت ريشه و چگالي ريشه، اندازه¬گيري شدند. داده‌هاي اقليمي شامل: ميانگين دماي سالانه، ميانگين بارندگي سالانه و اختلاف ارتفاع از سطح دريا مي¬باشند. داده‌هاي خاكي شامل: مقدار سنگريزه، PH خاك، بافت خاك، درصد اشباع خاك، شوري خاك، ميزان سديم و پتاسيم خاك، ميزان آهك و كربنات و بي¬كربنات خاك، مي¬باشند. تجزيه و تحليل داده‌ها نيز با استفاده از نرم¬افزار SPSS، روش آماري آناليز تطبيقي متعارفي (CCA) و آناليز مؤلفه اصلي (PCA)، به صورت آناليز همبستگي پيرسون، آناليز رگرسيون خطي و چند متغيره، مقايسات ميانگين بين چند گروه مستقل و آزمون تجزيه واريانس يك¬طرفه با دريافت خروجي، يك مرتبه با در نظر گرفتن كل داده¬هاي 4 ناحيه و يك مرتبه هم به صورت ناحيه به ناحيه، انجام گرفت. نتايج نشان داد بيشترين رشد و نمو و توليد صمغ گياه آنغوزه تلخ در نواحي با ارتفاع كمتر به دليل افزايش قطر يقه گياه، وزن تر ريشه و اندازه سايه¬انداز گياه، مي‌باشد و كمترين رشدونمو و توليد صمغ گياه آنغوزه در نواحي مرتفع به دليل افزايش شيب و كاهش عمق خاك و شرايط نامناسب رويشي كه منجر به كاهش قطر يقه گياه، اندازه سايه¬انداز و وزن تر ريشه گياه، شده است. در خصوص عوامل خاكي نيز بيشترين ميزان رشد و نمو و توليد صمغ گياه آنغوزه تلخ در نواحي با افزايش ميزان شن و رس، كاهش ميزان غلظت بي‌كربنات و آهك مي‌باشد و كمترين ميزان رشدونمو و توليد صمغ گياهي در نواحي با افزايش درصد سيلت، آهك و PH خاك مي‌باشد. بررسي نتايج حاصل از روش آماري آناليز مؤلفه اصلي (PCA) نيز نشان داد متغيرهاي مستقل موثر بر وزن كل شيره گياهي شامل سيلت، اسيديته خاك، كربنات كلسيم (آهك)، رس و سنگريزه، مي¬باشند. هم-چنين، نتايج حاصل از روش آماري آناليز تطبيقي متعارفي (CCA) نشان داد كه وزن تر ريشه و عمق توسعه ريشه به¬عنوان فاكتورهاي موثر بر وزن كل شيره گياه آنغوزه تلخ مي¬باشند. واژگان كليدي: آنغوزه تلخ، شرايط رويشي، توليد صمغ، پارامترهاي گياهي، ويژگي¬هاي خاك

235240

دانشگاه اردكان

خوانين زاده عليرضا khavanin zadeh Ali reza