بررسي ارزيابي اكولوژيك فلزات سنگين در رواناب ناشي از انواع كاربري‌هاي زمين با استفاده از مدل SWAT

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي آب

كارشناسي ارشد

توسعه شهري و افزايش سطوح غيرقابل نفوذ منجر به تشديد آلودگي رواناب‌هاي سطحي شده است. در اين پژوهش، به‌منظور بررسي بار آلاينده‌ها، شش رويداد بارندگي در منطقه 22 تهران پايش شد و غلظت ميانگين رويداد (EMC) براي جامدات معلق كل (TSS) و فلزات سنگين شامل سرب (Pb)، روي (Zn)، مس (Cu)، كادميوم (Cd)، كروم (Cr)، جيوه (Hg)، آهن (Fe) و آرسنيك (As) در چهار نوع كاربري اصلي (مسكوني، تجاري، صنعتي و ترافيكي) اندازه‌گيري گرديد. نتايج نشان داد ميانگين غلظت TSS در رواناب ترافيكي بيشترين مقدار (360 ميلي‌گرم بر ليتر) و در كاربري مسكوني كمترين مقدار (185 ميلي‌گرم بر ليتر) را داشته است. در بين فلزات، بيشترين غلظت‌ها به ترتيب براي روي حدود 270 ميكروگرم بر ليتر و سرب 220 ميكروگرم بر ليتر در كاربري‌هاي صنعتي و ترافيكي ثبت شد؛ درحالي‌كه كادميوم و جيوه داراي مقادير پايين‌تر اما همچنان بالاتر از حدود مجاز سازمان جهاني بهداشت (WHO) بودند. شبيه‌سازي مدل SWAT نشان داد بار سالانه رسوبات در منطقه 22 حدود 1650 تن بوده و بار سالانه فلزات سنگين در محدوده 35 تا 210 كيلوگرم متغير است. ارزيابي ريسك اكولوژيك (RI) با روش هاكانسن نشان داد كه بيشترين سطح ريسك در كاربري ترافيكي (RI ≈ 520) و صنعتي (RI ≈ 480) در طبقه «خيلي بالا» قرار دارد، در حالي كه كاربري مسكوني در سطح «متوسط» ارزيابي شد. مدل SWAT در فرآيند كاليبراسيون عملكرد مناسبي داشت (NSE = 0.94، R² = 0.96، RMSE پايين)، كه نشان‌دهنده دقت قابل قبول در بازتوليد داده‌هاي EMC بود. نتايج بيانگر آن است كه رواناب شهري منطقه 22 منبع اصلي فلزات سنگين محسوب شده و مي‌تواند تهديدي جدي براي سلامت زيست‌بوم‌هاي آبي و امنيت غذايي اراضي كشاورزي پايين‌دست باشد. بنابراين، اعمال سياست‌هاي مديريتي در حوزه كنترل رواناب، توسعه زيرساخت‌هاي سبز و پايش مستمر آلودگي‌ها به‌عنوان راهكارهاي كليدي توصيه مي‌شود.

235562

منابع آب

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان