بهبود روش تكثير و توليد نهال گلخانه‌اي گونه‌هاي بومي بلوط(Quercus spp.) جهت كاربرد در فضاي سبز

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم باغباني

كارشناسي ارشد

با افزايش آلودگي ناشي از سوخت‌هاي فسيلي در مناطق صنعتي و شهري، نياز به توسعه فضاهاي سبز امري اجتناب‌ناپذير است. از سوي ديگر، كمبود شديد منابع آبي و تغييرات اقليمي در سال‌هاي اخير، حفظ و نگهداري گياهان رايج در فضاهاي سبز، به‌ويژه در مناطق مركزي كشور را با چالش‌هاي جدي مواجه كرده است؛ به‌گونه‌اي كه اين شرايط منجر به كاهش تنوع گياهي در منظرهاي شهري شده و با اصول توسعه پايدار منظر مغايرت دارد. در نتيجه، استفاده از درختان مقاوم به خشكي و ديرزيست با قابليت سازگاري بالا، ضرورتي انكارناپذير است. درختان بلوط از جمله گونه‌هاي ديرزيست و مقاوم به شرايط سخت محيطي هستند كه رويشگاه طبيعي چندين گونه از آن‌ها در سلسله‌جبال زاگرس و البرز قرار دارد. بر اين اساس، پژوهش حاضر با هدف ارزيابي تأثير تيمارهاي مختلف به‌منظور بهينه‌سازي روش تكثير و توليد نهال گلخانه‌اي گونه‌هاي بومي بلوط در دانشگاه صنعتي اصفهان انجام شد. در اين مطالعه، بذرهاي سه گونه بلوط شامل بلوط اُوري (منطقه گرگان)، بلوط ايراني (منطقه كهگيلويه) و بلوط هميشه‌سبز (فضاي سبز شهر اصفهان) جمع‌آوري گرديد. پس از ثبت ويژگي‌هاي بذر هر گونه، بذرها تحت تيمار سرمادهي مرطوب به‌مدت دو هفته قرار گرفتند و سپس در گلدان‌هايي با اندازه‌هاي مختلف (ارتفاع 10، 15 و 20 سانتي‌متر و قطر دهانه 10 سانتي‌متر) حاوي بستر خاكي و بدون خاك كشت شدند. آزمايش‌ها براي هر گونه به‌صورت فاكتوريل سه‌عامله در قالب طرح پايه كاملاً تصادفي با چهار تكرار در شرايط گلخانه‌اي اجرا شد. در مجموع، 12 سطح تيماري براي هر گونه شامل دو سطح سرمادهي مرطوب (شاهد و دو هفته سرمادهي)، دو نوع بستر كشت (خاكي و بدون خاك) و سه اندازه گلدان (10، 15 و 20 سانتي‌متر) در نظر گرفته شد. ويژگي‌هايي نظير درصد سبزشدن، شاخص‌هاي سبزشدن بذر، صفات رشدي، فيزيولوژيك و كيفيت نهال مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج نشان داد كه تيمار سرمادهي مرطوب به‌طور معناداري موجب افزايش درصد و شاخص‌هاي سبزشدن بذر در هر سه گونه مورد مطالعه نسبت به شاهد گرديد. همچنين در گونه‌هاي بلوط اُوري و بلوط هميشه‌سبز، صفات رشدي نهال شامل ارتفاع، وزن‌تر و خشك اندام هوايي و ريشه، و شاخص كيفيت نهال به‌طور معناداري تحت تأثير اين تيمار قرار گرفت. نوع بستر كشت نيز بر رشد و كيفيت نهال تأثيرگذار بود؛ به‌طوري‌كه در دو گونه بلوط اُوري و بلوط هميشه‌سبز، بستر بدون خاك تأثير معناداري بر صفات رشدي از جمله قطر و طول نهال، سطح برگ، وزن‌تر و خشك، ويژگي‌هاي ريشه و شاخص كيفيت نهال نسبت به بستر خاكي داشت. علاوه بر اين، اندازه گلدان نيز نقش مهمي در رشد و كيفيت نهال ايفا كرد. در دو گونه بلوط اُوري و بلوط ايراني، بزرگ‌ترين اندازه گلدان (20 سانتي‌متر) منجر به دستيابي به بالاترين كيفيت نهال و بيشترين شاخص‌هاي رشدي شد، در حالي‌كه كاهش اندازه گلدان به 15 و 10 سانتي‌متر موجب افت معنادار در اين شاخص‌ها گرديد. در گونه بلوط هميشه‌سبز، اگرچه گلدان 10 سانتي‌متري باعث كاهش كيفيت نهال شد، اما تفاوت معناداري بين اندازه‌هاي 15 و 20 سانتي‌متر مشاهده نشد. در مجموع، تيمار سرمادهي مرطوب همراه با كشت در گلدان 20 سانتي‌متري حاوي بستر بدون خاك، بيشترين تأثير مثبت را بر شاخص‌هاي رشدي گونه بلوط اُوري داشت. در گونه بلوط ايراني نيز، اين تيمار در تركيب با هر دو نوع بستر كشت (خاكي و بدون خاك) در گلدان 20 سانتي‌متري، بيشترين تأثير را بر كيفيت و رشد نهال نشان داد.

236803

توليد محصولات گلخانه اي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان