ارزيابي توليد نهال گونه بومي كيكم (Acer monspessulanum) در بسترهاي مختلف كشت و مقاومت به خشكي آن در پاسخ به ملاتونين

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

باغباني

كارشناسي ارشد

توليد نهال‌هاي با كيفيت رويشي بالا و توان سازگاري با تنش‌هاي محيطي، به‌ويژه تنش خشكي، از الزامات اساسي در برنامه‌هاي احياء، بازسازي اكوسيستم‌ها و توسعه فضاي سبز در مناطق خشك و نيمه‌خشك ايران است. بستر كشت به‌عنوان يكي از عوامل كليدي در مرحله توليد نهال، نقش تعيين‌كننده‌اي در استقرار، رشد اوليه و ظرفيت تحمل تنش در گونه‌هاي بومي دارد. همزمان، كاربرد تركيباتي نظير ملاتونين به‌عنوان رويكردي نوين در مديريت تنش‌هاي غيرزيستي، به دليل نقش آن در تعادل اكسيداتيو و بهبود پاسخ‌هاي فيزيولوژيك گياه، مورد توجه قرار گرفته است.پژوهش با هدف ارزيابي اثر بسترهاي مختلف كشت بر صفات مورفولوژيك نهال گونه بومي كيكم (Acer monspessulanum) و بررسي پاسخ‌هاي مورفولوژيك و فيزيولوژيك آن به تنش خشكي و محلول‌پاشي ملاتونين طراحي و اجرا شد. آزمايش‌ها در دو مرحله متوالي در گلخانه‌هاي تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه صنعتي اصفهان انجام گرفت. مرحله نخست به بررسي اثر چهار نوع بستر كشت شامل مخلوط‌هاي مختلف خاك باغچه، خاك‌برگ و شن و بستر ماسه بر شاخص‌هاي مورفولوژيك نهال‌ها اختصاص داشت و در قالب طرح كاملاً تصادفي با چهار تكرار اجرا شد. در مرحله دوم، نهال‌ها تحت تيمارهاي آبياري شامل شاهد، تنش خشكي متوسط (50 درصد ظرفيت زراعي) و تنش خشكي شديد (قطع كامل آبياري) و محلول‌پاشي ملاتونين در دو سطح صفر و 100 ميكرومولار قرار گرفتند. اين مرحله به‌صورت فاكتوريل و در قالب طرح كاملاً تصادفي با چهار تكرار اجرا شد و محلول‌پاشي به مدت 7 روز و با فواصل يك‌روز در ميان انجام گرفت. نتايج مرحله نخست نشان داد بستر ماسه موجب بهبود معني‌دار صفات مورفولوژيك مرتبط با رشد اندام هوايي و ريشه‌اي و افزايش درصد زنده‌ماني نهال‌ها شد، در حالي كه بستر حاوي خاك باغچه و شن صرفاً افزايش وزن‌تر و خشك اندام هوايي را به‌دنبال داشت. در مرحله دوم، تنش خشكي موجب كاهش صفات مورفولوژيك از جمله وزن‌تر اندام هوايي، مساحت ريشه و طول تجمعي ريشه شد و همزمان با القاي سطوح مختلف تنش، وضعيت آبي و كارايي فتوسنتزي را كاهش داد و شاخص‌هاي مرتبط با آسيب غشايي و سيستم آنتي‌اكسيداني را افزايش داد. در مقابل، محلول‌پاشي ملاتونين باعث تقويت صفات مورفولوژيك و بهبود شاخص‌هاي فتوسنتزي، افزايش محتواي نسبي آب و تقويت سيستم آنتي‌اكسيداني از جمله فعاليت آنزيم‌هاي كاتالاز و گاياكول پراكسيداز شد و توانست بخشي از اثرات منفي تنش خشكي را تعديل كرده و از افزايش نشت يوني جلوگيري كند. در مجموع، بستر ماسه موجب بهبود رشد اوليه و استقرار نهال‌هاي كيكم شد و ملاتونين، تحت شرايط تنش خشكي، توانست اثرات منفي اين تنش را تعديل كند.

237668

گياهان زينتي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان