غربال كردن ژرم پلاسم گندم نان (triticum aestivum L.) براي مقاومت به بيماري پاخوره

ذخاير توارثي گياهي، يكي از مهم¬ترين منابع طبيعي هر كشور هستند كه بايد به طور صحيحي توسط اصلاح¬كنندگان ارقام اداره شوند. ارزيابي مقاومت گياهان به بيماري¬ها مهم¬ترين و تخصصي¬ترين ارزيابي-هاي ذخاير توارثي مي¬باشد. در بين بيماري¬هاي گياهي مطالعات كمي روي بيماري پاخوره گندم صورت گرفته است. اين بيماري با عامل قارچي Gaeumannomyces graminis var. tritici ريشه و طوقه گياه را مورد حمله قرار مي¬دهد و در مراحل آلودگي شديد، موجب سبزخشكيدگي گياه مي-گردد. تاكنون ژنوتيپ مقاومي در مقابل اين بيماري در ژرم¬پلاسم گندم نان شناسايي و معرفي نشده است، بر اين اساس اين پژوهش در سه بخش مختلف انجام گرفت. در بخش اول كه شامل ارزيابي و غربال ژرم‎پلاسم، مقابل بيماري پاخوره بود، حدود 1000 ژنوتيپ گندم نان در گلخانه غربال شدند كه حاصل آن انتخاب 15 ژنوتيپ كاملا مقاوم، 169 ژنوتيپ مقاوم، 165 ژنوتيپ نيمه مقاوم، 265 ژنوتيپ نيمه حساس، 99 ژنوتيپ حساس و 162 ژنوتيپ كاملا حساس بود. در بخش دوم جهت مطالعه روابط مقاومت به بيماري پاخوره و صفات زراعي و عناصر معدني در بذر، 15 ژنوتيپ از نمونه‎هاي غربال شده با درجه مقاومت متفاوت به بيماري انتخاب و در مزرعه در شرايط آلوده و عدم آلودگي به قارچ عامل بيماري مورد ارزيابي قرار گرفتند كه نتايج نشان داد كه مقاومت به اين بيماري با صفات ارتفاع، طول خوشه، وزن دانه در خوشه، شاخص كلروفيل و سطح برگ پرچم همبستگي دارد، كه ميزان همبستگي اين صفات با شدت بيماري به ترتيب برابر با ***833/0-، ***876/0-، *559/0-، *603/0+، *625/0- بود. بخش سوم به منظور بررسي الگوي آنزيمي و رابطه آنزيم¬هاي دفاعي و مقاومت به بيماري پاخوره انجام گرفت. آزمايش در گلخانه با ژنوتيپ¬هاي با دامنه تحمل متفاوت از كاملا مقاوم تا كاملا حساس انجام شد و آنزيم‎هاي پراكسيداز، فنيل¬آلانين¬آمونيالياز، پلي¬فنل¬اكسيداز و همچنين محتواي فنل كل در زمان¬هاي مختلف در شرايط آلودگي به بيماري و عدم آلودگي مورد اندازه¬گيري قرار گرفتند و نتايج نشان داد كه تيمار آلوده ژنوتيپ¬هاي مقاوم و كاملا مقاوم مقدار زيادي از آنزيم¬هاي پلي‎فنل¬اكسيداز، پراكسيداز و فنيل¬آلانين¬آمونيالياز را دارا بودند و افزايش همزمان سطح آنزيم‎هاي دفاعي در مقاومت به اين بيماري نقش مهمي دارد. در نهايت، نتايج اين پژوهش نشان داد كه به طور كلي ژنوتيپ¬هاي پاييزه نسبت به بهاره داراي تحمل بيشتري مي¬باشند. تجزيه و تحليل¬هاي يك متغيره و چند متغيره اطلاعات گلخانه¬اي و مزرعه¬اي نشان داد كه مقاومت به بيماري با تعداد زيادي از صفات زراعي و همچنين مقادير آنزيم¬هاي دفاعي مختلف رابطه دارد و تجزيه خوشه¬اي، ژنوتيپ¬هاي پاييزه و مقاوم را از ژنوتيپ¬هاي حساس و بهاره تفكيك نمود و همچنين تجزيه به عامل¬ها و رگرسيون چندمتغيره رابطه بين بعضي از صفات زراعي (ارتفاع، طول خوشه و تعداد سنبلچه) با مقاومت به بيماري را ثابت كرد.

50806

دانشگاه وليعصر رفسنجان

روح اله صابري ريسه -محمدرضا بي همتا

اصلاح نباتات

حسين دشتي