خوانش ترامتني نمايش نامه هاي بهرام بيضايي بر اساس نظريه ي ژرار زنت

دانشگاه ولي عصر(عج ) رفسنجان

كارشناسي ارشد

روابط گوناگون متون با يكديگر از موضوعاتي است كه از آغاز نيمه دوم قرن بيستم تا به امروز مورد توجه بسياري از نظريه پردازان ادبيات قرار گرفته است.از اين جمله ژرار ژنت كوشيد انواع اين روابط را شناسايي و طبقه بندي كند.از ديدگاه ژنت روابط متون به پنج دسته تقسيم مي شوند.بينامتنيت، بيش متنيت،سر متنيت، پيرا متنيت و فرا متنيت كه مجموع ان ها تحت عنوان كلي ترامتنيت قرار مي گيرند.توجه به روابط بينا متني در ادبيات فارسي بي سابقه نبوده است.بررسي تضمين، تلميح و ... در بديع فارسي دليلي بر اين مدعاست.بهرام بيضايي در آثار خود توجه ويژه اي به اسطوره ها و آثار ادبي گذشته، نمايش هاي سنتي و... داشته است . كمتر نمايشنامه اي از اوست كه آشكارا برگرفته از متني تاريخي، ادبي يا اسطوره اي نباشد و يا از نمايش هاي سنتي تاثير نپذيرفته باشد.به طوري كه مي توان انواع ترامتنيت را در آثار او شناسايي كرد.بازيابي روابط ترامتني مي تواند به فهم بيشتر آثار بيضايي كمك نمايد.در اين پژوهش به بازيابي روابط ترامتني در نمايش نامه هاي بيضايي پرداخته شده و براي هر يك از انواع ترامتنيت در نمايش نامه هاي او نمونه هايي ارايه شده است.بر اين اساس چهارده نمايش نامه انتخاب شده است و ملاك اين انتخاب وجود مصاديق ترامتنيت در ان هاست. در پژوهش حاضر بيشتر بربينامتنيت، بيش متنيت و سر متنيت تاكيد شده و به نمونه هايي اشار شده كه كاركردي مهم در متن داشته باشند و خوانشي ديگر را امكان پذير سازند . يافته هاي اين پژوهش نشان مي دهد متون مورد بررسي با اسطوره هاي باستاني ايراني مثل اناهيتا و داستان هاي شاهنامه، تاريخ جهان گشا، هزار و يكشب، افسانه هاي قديمي ايران،كتاب مقدس و نيز زندگي شخصيت هايي چون حضرت مسيح، واقعه عاشورا و وقايع تاريخي مثل انقلاب مشروطه و ... و گاه متون متاخري مثل شعر آرش سياوش كسرايي ارتباط بينامتني و بيش متني برقرار مي كنند و كشف چنين روابطي به خوانش هاي جديدي از اين متون منجر مي شود.. بيضايي كوشيده است با گسترش اين نمايش هاي قديمي و آشكار كردن ظرفيت هاي ان ها اين سنت هاي در حال مرگ را احيا نمايد .اين تاثرات تحت عنوان سر متنيت بررسي شده اند.توضيحات صحنه، عنوان ها، توضيحات پيراموني، طرح جلدها و ...در نمايش نامه هاي بيضايي كاركرد دارند و تحت عنوان پيرامتنيت بررسي شده اند.همچنين به اهم نقدها و تفسيرهايي كه بر نمايش هاي بيضايي صورت گرفته در بخش فرامتنيت اشاره شده است.

53728

دانشگاه وليعصر رفسنجان

سعيد حاتمي

زبان وادبيات فارسي

جليل شاكري