فرهنگ اصطلاحات طبي ديوان خاقاني

كارشناسي ارشد

1375

علم طب از روزگاران قديم ميان اقوام مختلف وجود داشته است . با رواج اسلام در ممالكي چون ايران و ترجمه كتابهاي قديمي ايراني ، هندي، يوناني و سرياني به زبان عربي ، علم طب در ميان مسلمانان پيشرفت زيادي كرد و كتابهاي متعدد به عربي و فارسي در اين زمينه ت؟ليف شد. شاعران فارسي زبان نيز به مناسبت عقايد طبي و مسائل مربوط به آن ، گه گاه در شعر بهره ميگرفتند، بخصوص شاعران قرن ششم به بعد كه شيوه اي تازه ذر شاعري پيش گرفته بودند از مفاهيم و اصطلاحات طبي -همانند ساير علوم - در ابداع مضامين و صور خيال خود استفاده ميكردند. آنچه فهم بسياري از ابيات آنها -چه ازنظر معني و چه از نظر صور تخيل - به آگاهي خواننده از اين علوم -از جمله علم طب - بستگي دارد. يكي از شاعراني كه در شعرشان چنين خصوصيتي ديده ميشود خاقاني است . وي به مناسبت نام بيماريها، نام داروهاي متعددي را در شعر خود به كار برده است . اين رساله براي اطلاع خوانندگان شعر خاقاني از اصطلاحات طبي و دارويي در ديوان وي، فراهم آمده است . مقدمه رساله مشتمل است بر بحثي مختصر درباره تاريخ پيدايش طب ، جايگاه و منزلت طب قديم نزد پزشكي نوين ، نقش شكل ظاهري افراد در روانشناسي اطباي قديم و شرحي مختصر از زندگي خاقاني و شيوه شاعري وي، سپس اطلاع وي را بر علم طب و روانشناسي نشان داده ايم و ت؟ثير اين علم را در ابداع معاني و صور خيال باز گفته ايم . متن رساله در حقيقت فرهنگ نامه ايست به ترتيب حروف الفبا مجموعا" مشتمل بر 230 عنوان . در ذيل هر عنوان ، بيماري يا داروي مورد نظر اطباي قديم و بر مبناي منابع معتبر طب قديم به زبان فارسي ، تعريف شده است . شپش درباره ويژگيهاي آن بيماري و خواص آن دارو، سخن گفته ايم و در مواردي نظر منابع را درباره روش درمان بعضي از اين بيماريهاآورده ايم . ذيل هر عنوان ابياتي را از خاقاني نقل كرده ايم و در مواردي به شعر ساير شاعران استناد كرده ايم .

56917

دانشگاه يزد

غلامرضايي ، محمد

زبان و ادبيات فارسي

صادقيان ، محمد علي