تأثيرپذيري حسين منزوي از غزل‌هاي سعدي و حافظ بر مبناي نظريۀ ترامتنيت ژرار ژنت

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

ترامتنيت، رويكردي است كه به بررسي انواع روابط ممكن بين يك متن با ساير متون مي‌پردازد. نخستين بار ميخائيل باختين، اصطلاح بينامتنيت را با عنوان «منطق گفت‌وگويي» يا «مكالمۀ متن‌ها» مطرح كرد؛ پس از او، ژوليا كريستوا از اين نظريه با عنوان «بينامتنيت» ياد كرد و سپس ژرار ژنت تحت تأثير نظريۀ بينامتنيت كريستوا، نظريۀ ترامتنيت را طرح نمود. ژنت، ترامتنيت را به پنج دسته تقسيم كرده كه عبارتند از: «بينامتنيت» كه به حضور يك يا چند متن در متن ديگر مي‌پردازد. «پيرامتنيت» كه رابطۀ يك متن و پاره‌متن‌هايي كه پيرامون آن قرار دارد را بررسي مي‌كند. «فرامتنيت» كه شامل هرگونه تفسير و نقد يك متن مي‌شود. «سرمتنيت» كه روابط طولي ميان يك اثر و گونه‌اي كه اثر به آن تعلق دارد را مورد بررسي قرار مي‌دهد. «بيش‌متنيت» كه به انواع برگرفتگي‌هاي ميان متون توجه دارد. در اين پژوهش به تحليل ترامتن‌هاي بيست‌وسه غزل از حسين منزوي پرداخته شده و نوع و ميزان تأثيرپذيري او از شعر دو شاعر نام‌آوازۀ كلاسيك؛ يعني سعدي و حافظ، با تكيه بر نظريۀ ترامتنيت ژرار ژنت، مورد بررسي قرار گرفته است. هدف از مطالعۀ ترامتني اين اشعار، رسيدن به درك عميق و بهترِ آن‌هاست. اين پژوهش نشان مي‌دهد كه شعر حسين منزوي با شعر سعدي و حافظ، رابطۀ ترامتني به‌ويژه بينامتنيت و بيش‌متنيت برقرار كرده است؛ چرا كه منزوي در اغلب اين اشعار چه از نظر وزن و رديف و قافيه، چه از نظر مضمون، به شعر اين شاعران نظر داشته و در بسياري موارد، شعر خود را بر وزن و قافيه يا هم‌رديف با شعر يكي از آن‌ها سروده است، گاهي نيز قسمتي از شعر آن‌ها را تضمين كرده يا با ايجاد تغييراتي، در شعر خود آورده است. پيرامتن‌ها نسبت به دو مورد قبل كم‌تر است و تمام اشعار مطالعه شده، از جهت اين‌كه در قالب غزل كلاسيك سروده شده‌اند، رابطه‌اي سرمتني با اين نوع ادبي دارند

57339

دانشگاه وليعصر رفسنجان

جليل شاكري

زبان و ادبيات فارسي

سعيد حاتمي