برآورد آب مجازي محصولات كشاورزي و كاربرد آن در مديريت مصرف (مطالعه موردي: استان‌هاي فارس و يزد)

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش آبخيزداري شهري

3/7/2015 12:00:00 AM

پراكنش نامناسب زماني و مكاني بارندگي و عدم كمبود¬ منابع آب در كشور به ويژه در مناطق خشك و نيمه‌خشك مانند استان¬هاي فارس و يزد، مديريت منابع آب را به موضوعي پر اهميت بدل ساخته است. در اين زمينه به آب نهفته در محصولات كشاورزي يا آب مجازي، كه با مبادلات تجاري وارد منطقه شده يا از آن خارج مي¬شود، كمتر توجه شده است. آبي كه در مراحل مختلف توليد يك كالا استفاده مي‌گردد، آب ¬مجازي ذخيره شده در كالا ناميده مي¬شود. تجارت درون كشوري آب¬ مجازي مي¬تواند با صرف هزينه¬هاي كمتر بخش عمده‌اي از مشكلات را در بخش آب حل كند. در اين پژوهش استان¬هاي فارس و يزد از لحاظ وضعيت آب مجازي در توليد محصولات مهم زراعي (گندم، ذرت، جو و پنبه) و باغي (مركبات، پسته، خرما و انار)، طي سال¬هاي 91-1386 مورد بررسي قرار گرفتند. در ابتدا براي تعيين نياز آبي محصولات مورد مطالعه از مدل كراپ¬وات استفاده شد. بنا بر نتايج حاصل از مدل، متوسط نياز آبي گندم، ذرت، جو، پنبه، مركبات، پسته، خرما و انار در طول دوره 6 ساله، به ترتيب در استان فارس به ميزان 5/4918، 4890، 5/3745، 3256، 9302، 6800، 12860 و 12750 مترمكعب بر هكتار و در استان يزد به ميزان 5/6123، 2/2925، 6/4275، 2/4225، 10200، 4/8500، 14095 و 13384 مترمكعب بر هكتار به دست آمد. بر اساس نتايج حاصل، در دو استان ميانگين آب مجازي محصولات باغي (پسته و خرما) نسبت به محصولات زراعي بيشتر بود. در اين تحقيق راندمان آبياري مزارع و باغ¬هاي دو استان 50 درصد در نظر گرفته شده است. اگر استان يزد محصولات مورد نياز خود را از استان فارس وارد كند، با توجه به مقدار متوسط توليد در استان يزد، كل آب صرفه¬جويي 957/129 ميليون مترمكعب خواهد بود. بنا بر نتايج حاصل، استان¬هاي فارس و يزد به ترتيب، صادر كننده آب مجازي و وارد كننده آب مجازي به شمار مي¬روند. استان فارس در حدود 95 درصد و استان يزد در حدود 70 درصد براي تأمين مواد غذايي مورد نياز داخل استاني خود¬كفايي دارند و به ترتيب حدود 5 و 30 درصد به منابع آب استان¬هاي ديگر كشور وابسته هستند. در اين تحقيق ميزان شاخص كم‌آبي و شاخص شدت مصرف آب به‌طور متوسط به ترتيب در استان فارس 5/78 و 77 درصد و در استان يزد 3/74 و 73 درصد برآورد شد كه حاكي از كمبود شديد در منابع آب دو استان و بالا بودن شدت مصرف آب در بخش كشاورزي است.

76521

دانشگاه اردکان

عزيزيان ابوالفضل Azizian Abolfazl